Content Description
4
बालनक्खत्तर·वत्थु
Appamada (अप्रमाद)
✨ बालनक्खत्तर·वत्थु · धम्मपद २६–२७ ✨
२६. पमादमनुयुञ्जन्ति,
बाला दुम्मेधिनो जना ।
अप्पमादञ्च मेधावी,
धनं सेट्ठंव रक्खति ॥
बाला दुम्मेधिनो जना ।
अप्पमादञ्च मेधावी,
धनं सेट्ठंव रक्खति ॥
नेपाली अर्थ : मूर्ख र अज्ञानी मानिसहरू प्रमादमा रमाउँछन्;
तर बुद्धिमान् व्यक्तिले अप्पमाद (सावधानी) लाई महान् धन (रत्न) झैं रक्षा गर्छ ।
तर बुद्धिमान् व्यक्तिले अप्पमाद (सावधानी) लाई महान् धन (रत्न) झैं रक्षा गर्छ ।
२७. मा पमादमनुयुञ्जेथ,
मा कामरतिसंथवं ।
अप्पमत्तो हि झायन्तो,
पप्पोति विपुलं सुखं ॥
मा कामरतिसंथवं ।
अप्पमत्तो हि झायन्तो,
पप्पोति विपुलं सुखं ॥
नेपाली अर्थ : प्रमादमा नरमाउनुहोस्, न त काम–रतिमा संगति गर्नुहोस्;
किनभने जो अप्पमादी (सावधान) भई ध्यान (भावना) गर्छ,
उसले विपुल (उत्कृष्ट) सुख — अर्थात् निब्बान — प्राप्त गर्छ ।
किनभने जो अप्पमादी (सावधान) भई ध्यान (भावना) गर्छ,
उसले विपुल (उत्कृष्ट) सुख — अर्थात् निब्बान — प्राप्त गर्छ ।
📖 कथा – बालनक्खत्तर पर्व (उत्सव)
बुद्ध जेठवन विहार, सावत्थीमा बस्दै गर्दा यी दुई गाथाहरू बालनक्खत्तर (बाल उत्सव) को सन्दर्भमा उदान गर्नुभएको हो ।
सावत्थी सहरमा एक पटक बालनक्खत्तर पर्व मनाइँदै थियो । यस उत्सवमा धेरै मूर्ख युवकहरू आफ्नो शरीरमा खरानी र गोबर लगाएर सहरभरि हल्ला गर्दै, मानिसहरूलाई सताउँदै हिँड्थे । तिनीहरू अरूको ढोकामा उभिएर पैसा नपाएसम्म नजाँदा अत्यन्त उपद्रवी हुन्थे ।
सो समय सावत्थीमा बुद्धका धेरै उपासक–उपासिकाहरू बस्थे । ती मूर्ख गुण्डाहरूको उपद्रवका कारण, तिनीहरूले बुद्धलाई सन्देश पठाए — “भन्ते, कृपया सात दिनसम्म विहारमै रहनुहोस् र सहरमा नआउनुहोस् ।” तिनीहरूले विहारमै भिक्षाहरूका लागि दान पठाए र आफैं घरमै बसे । सातौं दिनपछि उत्सव सकियो, र आठौं दिन बुद्ध र भिक्षुसंघलाई सहरमा आमन्त्रण गरी दान–दक्षिणा र पूजा गरियो ।
सभामा बुद्धलाई ती मूर्ख युवकहरूको अशिष्ट र लज्जास्पद व्यवहारको बारेमा सुनाइयो । त्यसपछि बुद्धले टिप्पणी गर्नुभयो — “मूर्ख र अज्ञानीहरूको स्वभाव नै यस्तै हो — तिनीहरू प्रमादमा रमाउँछन्, निर्लज्जतापूर्वक व्यवहार गर्छन् र आफ्नो हित–अहितको विचार गर्दैनन् ।”
त्यसपछि बुद्धले भिक्षुहरू र उपासक–उपासिकाहरूलाई सम्बोधन गर्दै भन्नुभयो :
“हे भिक्षुहरू, प्रमाद (सावधानीको अभाव) नै अज्ञानीहरूको आचरण हो; तर बुद्धिमान् मानिस अप्पमादलाई सबैभन्दा मूल्यवान् धनको रूपमा सँगाल्छ। त्यसैले प्रमाद र कामासक्तिलाई त्यागेर, सावधानीपूर्वक ध्यान र विपश्यनामा संलग्न भई उत्कृष्ट सुख (निब्बान) प्राप्त गर्नुपर्छ ।”
यसरी बुद्धले यी दुई गाथाहरू उदान गर्नुभयो :
सारांश : “बाला दुम्मेधिनो जना” — मूर्ख र अज्ञानीहरू प्रमादमा रमाउँछन्, तर मेधावीले अप्पमाद (सावधानी) लाई रत्नझैं रक्षा गर्छ ।
“मा पमादमनुयुञ्जेथ” — प्रमाद र कामासक्तिलाई त्यागेर, अप्पमादी भई ध्यान–भावना गर्नेले विपुल सुख (निब्बान) प्राप्त गर्छ ।
“मा पमादमनुयुञ्जेथ” — प्रमाद र कामासक्तिलाई त्यागेर, अप्पमादी भई ध्यान–भावना गर्नेले विपुल सुख (निब्बान) प्राप्त गर्छ ।
यस प्रवचनपछि धेरै श्रोताहरू सोतापत्ति फल तथा अन्य उच्च मार्ग–फलमा प्रतिष्ठित भए । बुद्धको यस उपदेशले प्रमादको दोष र अप्पमादको महिमा स्पष्ट पार्यो ।
— कथा सारांश (नेपाली) —
बालनक्खत्तर पर्वमा मूर्ख युवकहरूले उपद्रव मच्चाए, जसले प्रमाद र अज्ञानताको जीवन्त उदाहरण प्रस्तुत गर्यो । बुद्धले यस अवसरमा — प्रमादीहरू अज्ञानी, र अप्पमादी (सावधान) व्यक्तिहरू नै बुद्धिमान् र सुखी हुन्छन् भनी सिकाउनुभयो ।
— “अप्पमत्तो हि झायन्तो पप्पोति विपुलं सुखं” — सावधानी र ध्यानले नै उत्कृष्ट सुख (निब्बान) प्राप्त हुन्छ ।