Content Description
16
धजग्ग परित्तं
Pirith
महापरित्ताण - धजग्ग परित्तं (Dhajagga Paritta)
(The Discourse on the Top of the Banner - Protection against fear)
यस्सानुसरणेनापि, अन्तलिक्खेपि पाणिनो ।
पतिट्ठमविगच्छन्ति, भूमियं विय सब्बधा ॥
सब्बूपद्दवजालम्हा, यक्खचोरादि सम्भवा ।
गणना न च मुत्तानं, परित्तं तं भणामहे ॥
पतिट्ठमविगच्छन्ति, भूमियं विय सब्बधा ॥
सब्बूपद्दवजालम्हा, यक्खचोरादि सम्भवा ।
गणना न च मुत्तानं, परित्तं तं भणामहे ॥
प्रारम्भिक श्लोक (भावार्थ):
जसको स्मरण गर्नाले पनि, आकाशमा रहेका प्राणीहरूको पनि, पृथ्वीमा जस्तै सबै प्रकारले आधार (गति) कहिल्यै खोसिँदैन ।
यक्ष, चोर आदिबाट उत्पन्न हुने सबै प्रकारका उपद्रवहरूको जालबाट, पार हुनेहरूको गणना पनि हुँदैन । यो परित्तलाई हामी भन्छौं (पाठ गर्छौं) ।
यक्ष, चोर आदिबाट उत्पन्न हुने सबै प्रकारका उपद्रवहरूको जालबाट, पार हुनेहरूको गणना पनि हुँदैन । यो परित्तलाई हामी भन्छौं (पाठ गर्छौं) ।
एवं मे सुत्तं एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे ।
तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि “भिक्खवो”ति । भदन्तेति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच ।
“भूतपुब्बं, भिक्खवे, देवासुरसङ्गामो समुपब्यूळ्हो” अहोसि ।
अथ खो भिक्खवे, सक्को देवानमिन्दो देवे तावतिंसे आमन्तेसि “सचे मारिसा देवानं सङ्गामगतानं उप्पज्जेय्य भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा, ममेव तस्मिं समये धजग्गं उल्लोकेय्याथ । ममं हि वो धजग्गं उल्लोकयतं यं भविस्सति भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा, सो पहीयिस्सति ।
नो चे मं धजग्गं उल्लोकेय्याथ । अथ पजापतिस्स देवराजस्स धजग्गं उल्लोकेय्याथ । पजापतिस्स हि वो देवराजस्स धजग्गं उल्लोकयतं यं भविस्सति भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा, सो पहीयिस्सति ।
नो चे पजापतिस्स देवराजस्स धजग्गं उल्लोकेय्याथ । अथ वरुणस्स देवराजस्स धजग्गं उल्लोकेय्याथ । वरुणस्स हि वो देवराजस्स धजग्गं उल्लोकयतं यं भविस्सति भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा, सो पहीयिस्सति ।
नो चे वरुणस्स देवराजस्स धजग्गं उल्लोकेय्याथ । अथ ईसानस्स देवराजस्स धजग्गं उल्लोकेय्याथ । ईसानस्स हि वो देवराजस्स धजग्गं उल्लोकयतं यं भविस्सति भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा, सो पहीयिस्सति ।”
“तं खो पन, भिक्खवे, सक्कस्स वा देवानमिन्दस्स धजग्गं उल्लोकयतं, पजापतिस्स वा देवराजस्स धजग्गं उल्लोकयतं, वरुणस्स वा देवराजस्स धजग्गं उल्लोकयतं, ईसानस्स वा देवराजस्स धजग्गं उल्लोकयतं, यं भविस्सति भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा, सो पहीयेथापि नो पहीयेथ” ।
“तं किस्सहेतु ? सक्को, भिक्खवे, देवानमिन्दो अवीतरागो, अवीतदोसो, अवीतमोहो, भीरूच्छम्भी, उत्रासी पलायी” ।
“अहञ्च खो, भिक्खवे, एवं वदामि । सचे तुम्हाकं भिक्खवे अरञ्ञगतानं वा रुक्खमूलगतानं वा सुञ्ञागारगतानं वा उप्पज्जेय्य भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा, ममेव तस्मिं समये अनुस्सरेय्याथ ।”
“इतिपि सो भगवा अरहं, सम्मासम्बुद्धो, विज्जाचरणसम्पन्नो, सुगतो, लोकविदू, अनुत्तरो, पुरिसदम्मसारथी, सत्था देवमनुस्सानं बुद्धो, भगवाति ।”
“ममं हि वो, भिक्खवे, अनुस्सरतं, यं भविस्सति भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा, सो पहीयिस्सति । नो चे मं अनुस्सरेय्याथ, अथ धम्मं अनुस्सरेय्याथ । स्वाक्खातो भगवता धम्मो, सन्दिट्ठिको, अकालिको, एहिपस्सिको, ओपनेय्यिको, पच्चत्तं वेदितब्बो विञ्ञूही ति ।”
“धम्मं हि वो, भिक्खवे, अनुस्सरतं, यं भविस्सति भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा, सो पहीयिस्सति । नो चे धम्मं अनुस्सरेय्याथ, अथ सङ्घं अनुस्सरेय्याथ । सुपटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, उजुपटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, ञायपटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, सामीचिपटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, यदिदं चत्तारि पुरिसयुगानि अट्ठपुरिसपुग्गला, एस भगवतो सावकसङ्घो, आहुनेय्यो, पाहुनेय्यो, दक्खिणेय्यो, अञ्जलिकरणीयो, अनुत्तरं पुञ्ञक्खेत्तं लोकस्साति ।”
“सङ्घं हि वो, भिक्खवे, अनुस्सरतं, यं भविस्सति भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा, सो पहीयिस्सति । तं किस्सहेतु? तथागतो, भिक्खवे, अरहं सम्मासम्बुद्धो, वीतरागो, वीतदोसो, वीतमोहो, अभीरू, अच्छम्भी, अनुत्रासी अपलायी ति ।”
इदमवोच भगवा, इदं वत्वान सुगतो, अथापरं एतदवोच सत्था :-
तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि “भिक्खवो”ति । भदन्तेति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच ।
“भूतपुब्बं, भिक्खवे, देवासुरसङ्गामो समुपब्यूळ्हो” अहोसि ।
अथ खो भिक्खवे, सक्को देवानमिन्दो देवे तावतिंसे आमन्तेसि “सचे मारिसा देवानं सङ्गामगतानं उप्पज्जेय्य भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा, ममेव तस्मिं समये धजग्गं उल्लोकेय्याथ । ममं हि वो धजग्गं उल्लोकयतं यं भविस्सति भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा, सो पहीयिस्सति ।
नो चे मं धजग्गं उल्लोकेय्याथ । अथ पजापतिस्स देवराजस्स धजग्गं उल्लोकेय्याथ । पजापतिस्स हि वो देवराजस्स धजग्गं उल्लोकयतं यं भविस्सति भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा, सो पहीयिस्सति ।
नो चे पजापतिस्स देवराजस्स धजग्गं उल्लोकेय्याथ । अथ वरुणस्स देवराजस्स धजग्गं उल्लोकेय्याथ । वरुणस्स हि वो देवराजस्स धजग्गं उल्लोकयतं यं भविस्सति भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा, सो पहीयिस्सति ।
नो चे वरुणस्स देवराजस्स धजग्गं उल्लोकेय्याथ । अथ ईसानस्स देवराजस्स धजग्गं उल्लोकेय्याथ । ईसानस्स हि वो देवराजस्स धजग्गं उल्लोकयतं यं भविस्सति भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा, सो पहीयिस्सति ।”
“तं खो पन, भिक्खवे, सक्कस्स वा देवानमिन्दस्स धजग्गं उल्लोकयतं, पजापतिस्स वा देवराजस्स धजग्गं उल्लोकयतं, वरुणस्स वा देवराजस्स धजग्गं उल्लोकयतं, ईसानस्स वा देवराजस्स धजग्गं उल्लोकयतं, यं भविस्सति भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा, सो पहीयेथापि नो पहीयेथ” ।
“तं किस्सहेतु ? सक्को, भिक्खवे, देवानमिन्दो अवीतरागो, अवीतदोसो, अवीतमोहो, भीरूच्छम्भी, उत्रासी पलायी” ।
“अहञ्च खो, भिक्खवे, एवं वदामि । सचे तुम्हाकं भिक्खवे अरञ्ञगतानं वा रुक्खमूलगतानं वा सुञ्ञागारगतानं वा उप्पज्जेय्य भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा, ममेव तस्मिं समये अनुस्सरेय्याथ ।”
“इतिपि सो भगवा अरहं, सम्मासम्बुद्धो, विज्जाचरणसम्पन्नो, सुगतो, लोकविदू, अनुत्तरो, पुरिसदम्मसारथी, सत्था देवमनुस्सानं बुद्धो, भगवाति ।”
“ममं हि वो, भिक्खवे, अनुस्सरतं, यं भविस्सति भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा, सो पहीयिस्सति । नो चे मं अनुस्सरेय्याथ, अथ धम्मं अनुस्सरेय्याथ । स्वाक्खातो भगवता धम्मो, सन्दिट्ठिको, अकालिको, एहिपस्सिको, ओपनेय्यिको, पच्चत्तं वेदितब्बो विञ्ञूही ति ।”
“धम्मं हि वो, भिक्खवे, अनुस्सरतं, यं भविस्सति भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा, सो पहीयिस्सति । नो चे धम्मं अनुस्सरेय्याथ, अथ सङ्घं अनुस्सरेय्याथ । सुपटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, उजुपटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, ञायपटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, सामीचिपटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, यदिदं चत्तारि पुरिसयुगानि अट्ठपुरिसपुग्गला, एस भगवतो सावकसङ्घो, आहुनेय्यो, पाहुनेय्यो, दक्खिणेय्यो, अञ्जलिकरणीयो, अनुत्तरं पुञ्ञक्खेत्तं लोकस्साति ।”
“सङ्घं हि वो, भिक्खवे, अनुस्सरतं, यं भविस्सति भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा, सो पहीयिस्सति । तं किस्सहेतु? तथागतो, भिक्खवे, अरहं सम्मासम्बुद्धो, वीतरागो, वीतदोसो, वीतमोहो, अभीरू, अच्छम्भी, अनुत्रासी अपलायी ति ।”
इदमवोच भगवा, इदं वत्वान सुगतो, अथापरं एतदवोच सत्था :-
सुत्तको प्रारम्भ (भावार्थ):
“यसरी मैले सुनेको छु” । एक समय भगवान् बुद्ध सावत्थीको जेतवन विहारमा विराजमान हुनुहुन्थ्यो ।
त्यहाँ भगवान् बुद्धले भिक्षुहरूलाई सम्बोधन गर्नुभयो: “हे भिक्षुहरू” । भिक्षुहरूले भगवानको प्रत्युत्तर दिए । भगवानले भन्नुभयो:
“पहिले, हे भिक्षुहरू, देव र असुरहरूको युद्ध भएको थियो” ।
त्यसपछि शक्र (इन्द्र) ले देवताहरूलाई भने: “यदि युद्धमा देवताहरूलाई डर, कम्प वा रौं खडा हुनु जस्तो हुन्छ, तब मेरो झण्डा (धज) हेर्नु । मेरो झण्डा हेर्दा त्यो डर हट्नेछ ।”
“यदि मेरो झण्डा नहेर्नु भए, पजापति (देवराज) को झण्डा हेर्नु । यदि त्यो पनि नहेर्नु भए, वरुण देवराजको झण्डा हेर्नु । यदि त्यो पनि नहेर्नु भए, ईसान देवराजको झण्डा हेर्नु ।”
“तर, हे भिक्षुहरू, ती झण्डा हेर्दा डर हटे पनि नहटे पनि सक्छ । किनभने ती देवता राग, द्वेष, मोहबाट मुक्त छैनन्, तिनीहरू डराउन सक्छन् र भाग्न सक्छन् ।”
“तर म (बुद्ध) भन्छु: यदि तिमीहरू (भिक्षुहरू) जङ्गल, रुखमुनि वा खाली घरमा गएर डर, कम्प वा रौं खडा भए, तब मेरो स्मरण गर ।”
“‘भगवान् अरहंत, सम्मासम्बुद्ध, विद्याचरणसम्पन्न, सुगत, लोकविदू, अनुत्तर, पुरुषदम्यसारथि, देवमनुष्यहरूका शास्ता, बुद्ध, भगवान् हुनुहुन्छ’ भनी स्मरण गर्दा डर हट्छ ।”
“यदि मेरो स्मरण नगरे, धम्मको स्मरण गर । धम्म स्वाक्खात, सन्दिट्ठिक, अकालिक, एहिपस्सिक, ओपनेय्यिक, विज्ञहरूले प्रत्यक्ष जान्न योग्य छ । यसको स्मरणले डर हट्छ ।”
“यदि धम्मको पनि स्मरण नगरे, सङ्घको स्मरण गर । भगवानका श्रावक सङ्घ सुपटिपन्न, उजुपटिपन्न, ञायपटिपन्न, सामीचिपटिपन्न छन् । ती चार जोडी (सोतापन्न, सकदागामी, अनागामी, अरहत) आठ पुरुषहरू योग्य छन्, आहुनेय्य, पाहुनेय्य, दक्खिणेय्य, अञ्जलिकरणीय, लोकको अनुत्तर पुण्यक्षेत्र हुन् । यसको स्मरणले डर हट्छ ।”
भगवान् बुद्धले यसरी भन्नुभयो, र सुगतले आगामी गाथाहरू पनि भन्नुभयो:
त्यहाँ भगवान् बुद्धले भिक्षुहरूलाई सम्बोधन गर्नुभयो: “हे भिक्षुहरू” । भिक्षुहरूले भगवानको प्रत्युत्तर दिए । भगवानले भन्नुभयो:
“पहिले, हे भिक्षुहरू, देव र असुरहरूको युद्ध भएको थियो” ।
त्यसपछि शक्र (इन्द्र) ले देवताहरूलाई भने: “यदि युद्धमा देवताहरूलाई डर, कम्प वा रौं खडा हुनु जस्तो हुन्छ, तब मेरो झण्डा (धज) हेर्नु । मेरो झण्डा हेर्दा त्यो डर हट्नेछ ।”
“यदि मेरो झण्डा नहेर्नु भए, पजापति (देवराज) को झण्डा हेर्नु । यदि त्यो पनि नहेर्नु भए, वरुण देवराजको झण्डा हेर्नु । यदि त्यो पनि नहेर्नु भए, ईसान देवराजको झण्डा हेर्नु ।”
“तर, हे भिक्षुहरू, ती झण्डा हेर्दा डर हटे पनि नहटे पनि सक्छ । किनभने ती देवता राग, द्वेष, मोहबाट मुक्त छैनन्, तिनीहरू डराउन सक्छन् र भाग्न सक्छन् ।”
“तर म (बुद्ध) भन्छु: यदि तिमीहरू (भिक्षुहरू) जङ्गल, रुखमुनि वा खाली घरमा गएर डर, कम्प वा रौं खडा भए, तब मेरो स्मरण गर ।”
“‘भगवान् अरहंत, सम्मासम्बुद्ध, विद्याचरणसम्पन्न, सुगत, लोकविदू, अनुत्तर, पुरुषदम्यसारथि, देवमनुष्यहरूका शास्ता, बुद्ध, भगवान् हुनुहुन्छ’ भनी स्मरण गर्दा डर हट्छ ।”
“यदि मेरो स्मरण नगरे, धम्मको स्मरण गर । धम्म स्वाक्खात, सन्दिट्ठिक, अकालिक, एहिपस्सिक, ओपनेय्यिक, विज्ञहरूले प्रत्यक्ष जान्न योग्य छ । यसको स्मरणले डर हट्छ ।”
“यदि धम्मको पनि स्मरण नगरे, सङ्घको स्मरण गर । भगवानका श्रावक सङ्घ सुपटिपन्न, उजुपटिपन्न, ञायपटिपन्न, सामीचिपटिपन्न छन् । ती चार जोडी (सोतापन्न, सकदागामी, अनागामी, अरहत) आठ पुरुषहरू योग्य छन्, आहुनेय्य, पाहुनेय्य, दक्खिणेय्य, अञ्जलिकरणीय, लोकको अनुत्तर पुण्यक्षेत्र हुन् । यसको स्मरणले डर हट्छ ।”
भगवान् बुद्धले यसरी भन्नुभयो, र सुगतले आगामी गाथाहरू पनि भन्नुभयो:
अरञ्ञे रुक्खमूले वा, सुञ्ञागारे वा भिक्खवो ।
अनुस्सरेथ सम्बुद्धं, भयं तुम्हाकं नो सिया ॥१॥
अनुस्सरेथ सम्बुद्धं, भयं तुम्हाकं नो सिया ॥१॥
नेपाली भावार्थ:
हे भिक्षुहरू, जङ्गलमा वा रुखको फेदमा, वा खाली घरमा पनि, सम्बुद्ध (बुद्ध) को स्मरण गरौं, तब तिमीहरूको भय हुनेछैन ।।१।।
नो चे बुद्धं सरेय्याथ, लोकजेट्ठं नरासभं ।
अथ धम्मं सरेय्याथ, निय्यानिकं सुदेसितं ॥२॥
अथ धम्मं सरेय्याथ, निय्यानिकं सुदेसितं ॥२॥
नेपाली भावार्थ:
यदि लोकज्येष्ठ, नरश्रेष्ठ बुद्धको स्मरण गर्नुभएन भने, तब उत्तम रूपले देशित, निवृत्ति (निर्वाण) गराउने धम्मको स्मरण गर ।।२।।
नो चे धम्मं सरेय्याथ, निय्यानिकं सुदेसितं ।
अथ सङ्घं सरेय्याथ, पुञ्ञक्खेत्तं अनुत्तरं ॥३॥
अथ सङ्घं सरेय्याथ, पुञ्ञक्खेत्तं अनुत्तरं ॥३॥
नेपाली भावार्थ:
यदि निवृत्ति गराउने, सुदेशित धम्मको पनि स्मरण गर्नुभएन भने, तब अनुत्तर पुण्यक्षेत्र (पुण्यभूमि) सङ्घको स्मरण गर ।।३।।
एवं बुद्धं समरन्तानं, धम्मं सङ्घञ्च भिक्खवो ।
भयं वा छम्भितत्तं वा, लोमहंसो न हेस्सति ॥४॥
भयं वा छम्भितत्तं वा, लोमहंसो न हेस्सति ॥४॥
नेपाली भावार्थ:
हे भिक्षुहरू, यसरी बुद्ध, धम्म र सङ्घको स्मरण गर्नेहरूको भय वा कम्प (सन्त्रास) वा रौं खडा हुने कहिल्यै हुनेछैन ।।४।।
॥ धजग्ग सुत्तं निट्ठितं ॥
(सबैको कल्याण होस्, सबै भयमुक्त होऊन्)
(सबैको कल्याण होस्, सबै भयमुक्त होऊन्)